Tangl Edward Józef (1848–1905), botanik, docent prywatny Uniwersytetu Lwowskiego, profesor uniwersytetu w Czerniowcach.

Ur. 20 III we Lwowie, był synem pochodzącego z Wolfsbergu w Karyntii Andrzeja (Andreasa) (zm. 1876), chirurga i położnika, lekarza w więzieniu okręgowym we Lwowie, przyrodnika amatora i znawcy flory Galicji, oraz Anny z domu Frank. Miał brata Andrzeja Karola (1851–1910), radcę Sądu Krajowego, sędziego powiatowego w Mielnicy.

Dzięki ojcu T. zainteresował się botaniką i po zdaniu matury w r. 1865 we Lwowie podjął studia botaniczne na Wydz. Filozoficznym tamtejszego uniwersytetu. Początkowo zajmował się wyłącznie systematyką roślin, ale pod wpływem wykładów Gustawa Adolfa Weissa i po nabyciu w r. 1866 mikroskopu poświęcił się badaniom anatomii roślin. Studia ukończył w r. 1869, a następnie uzyskał w r.n. na Wydz. Filozoficznym stopień doktora filozofii w zakresie botaniki na podstawie rozprawy, napisanej prawdopodobnie pod kierunkiem Weissa. Zachęcony przez niego, podjął badania nad perforacjami w naczyniach roślin wyższych i opublikował pracę Beitrag zur Kenntniss der Perforationen an Pflanzengefässen („Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftlichen Classe der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften” [Wien] Bd. 63: 1871 Abt. 1 Mai-Heft). Na jej podstawie habilitował się w lipcu 1871 na Wydz. Filozoficznym; jako docent prywatny anatomii i fizjologii roślin wykładał na tym Wydziale od t.r. charakterystykę najważniejszych rodzin oraz anatomię i patologię roślin. Opublikował wyniki swoich badań przeprowadzonych na storczyku obuwiku pospolitym (Über eigenthümlich geformte Plasmakörper in den Epidermiszellen von Cypripedium Calceolus L. und das mikrochemische Verhalten des Zellsaftes derselben Zellen, „Lotos” [Prag] T. 24: 1874); badania te przyniosły opis leukoplastów u Cypripedium calceolus, a T. był pierwszym botanikiem, który właściwie rozpoznał ich przynależność do systemu plastydów. Ponieważ starania władz uniwersytetu o utworzenie dla T-a drugiej katedry botaniki okazały się nieskuteczne, został on 1 X 1874 wykładowcą botaniki w Szkole Gospodarstwa Wiejskiego w Dublanach pod Lwowem. Należał do założycieli powstałego w r. 1875 Polskiego Tow. Przyrodników im. Kopernika we Lwowie. Opisał ulepszony aparat do rysowania obrazu spod mikroskopu (Beschreibung eines billigen Zeichenapparates, „Flora” [Regensburg] T. 56: 1876).

Dn. 23 VII 1876 został T. profesorem nadzwycz. botaniki na otwartym rok wcześniej uniw. w Czerniowcach; wykładał botanikę ogólną i systematyczną, anatomię, morfologię i fizjologię roślin oraz farmakognozję. W r. 1877 założył uniwersytecki ogród botaniczny oraz Inst. Botaniczny, w którym zorganizował zielnik roślin bukowińskich i bibliotekę; obiema placówkami kierował do śmierci. Od t.r. był członkiem komisji egzaminacyjnej dla kandydatów na nauczycieli gimnazjalnych w Czerniowcach. Dn. 14 VII 1881 otrzymał profesurę zwycz. w zakresie botaniki i farmakognozji. Kontynuując obserwacje naukowe, odkrył w r. 1879 pasma łączące komórki w endospermie nasion rośliny o nazwie kulczyba wronie oko, a następnie w jej liścieniach (Über offene Communicationen zwischen den Zellen des Endosperms einiger Samen, „Pringsheim’s Jahrbücher für wissenschaftliche Botanik” T. 12: 1880), po czym opisał rolę tych pasm w przewodzeniu enzymów i produktów ich działalności (Studien über das Endosperm einiger Gramineen, „Sitzungsberichte der mathematisch-naturwissenschaftlichen Classe der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften” [Wien] Bd. 92: 1885 Abt. 1 Juni-Juli Heft). Pasma, zaobserwowane we wszystkich tych doświadczeniach, zinterpretował jako połączenia plazmatyczne między protoplastami oraz sformułował pionierską koncepcję, że połączenia te integrują funkcjonowanie komórek roślin kwiatowych, tworząc z nich wyższą jakość, umożliwiającą roślinom koordynowanie ich aktywności i funkcji, zwłaszcza w obrębie poszczególnych tkanek. Odkryte przez T-a struktury Edward Strasburger nazwał w r. 1901 plazmodesmami. Ich rozpoznanie całkowicie zmieniło naukowe spojrzenie na roślinę; wcześniej była ona dla botaników tylko «agregatem oddzielnych komórek», a od czasu T-a stała się już organizmem. Była to jedna z podstawowych zmian paradygmatu w botanice. T. zajmował się ponadto zjawiskami podziału jąder i komórek, m.in. w pracy Die Kern-und Zelltheilungen bei der Bildung des Pollens von Hemerocallis fulva L. („Denkschriften der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-naturwissenschaftliche Classe” [Wien] Bd. 45: 1882 Abt. 2), oraz opisał nowy rodzaj sinic, nazwany przez niego Plaxonema, a w jego obrębie nowy gatunek – Plaxonema oscillans (Zur Morphologie der Cyanophyceen, tamże Bd. 48: 1883 Abt. 2). Ogółem ogłosił czternaście prac. Po r. 1886, ze względu na pogarszający się stan zdrowia, już nie publikował.

T. był członkiem Deutsche Botanische Gesellschaft in Berlin (co najmniej od r. 1881), Kaiserlich Leopoldinisch-Carolinische Deutsche Akademie der Naturforscher (od listopada 1885) i członkiem rzeczywistym Zoologisch-botanische Gesellschaft in Wien (od r. 1888). Utrzymywał kontakty naukowe z botanikami galicyjskimi, m.in. Emilem Godlewskim seniorem, Edwardem Janczewskim oraz Józefem Rostafińskim, z którym bezskutecznie postulował powierzenie profesury botaniki na Uniw. Lwow. Franciszkowi Kamieńskiemu w miejsce mało zajmującego się botaniką Teofila Ciesielskiego. T. zmarł 9 VII 1905 w Czerniowcach.

Brak informacji, czy T. założył rodzinę.

Fot. w: Svojtka M., Köhler P., Portrety botaników polskich. Edward Józef Tangl (1848–1905), „Wiad. Botaniczne” T. 59: 2015 nr 3/4 s. 117; – Österr. Biogr. Lexikon, cz. 64; Wurzbach, Biogr. Lexikon, XLIII; – Carr D. J., Historical perspectives on plasmodesmata, w: Intercellular communication in plants, studies on plasmodesmata, Heidelberg–New York 1976 s. 291–5; Dublany. Szkoły i Zakłady Krajowe w Dublanach, Lw. 1897 s. 277; Finkel–Starzyński, Hist. Uniw. Lwow., cz. 2; Die Franz-Joseph-Universität in Czernowitz im ersten Vierteljahrhundert ihres Bestandes, Czernowitz 1900 s. 108; Galitskaya L. G. i in., Botanical Garden of the Chernovtsy National University – a centre of plant intoduction in Bukovina, „Biuleten glovnogo botaničeskogo sada” (Moskva) T. 183: 2002 s. 140–3; Haberlandt G., Eduard Tangl, „Berichte der Deutschen Botanischen Gesellschaft” T. 23: 1905 s. 16–20; Köhler P., Edward Tangl (1848–1905), „Kwart. Hist. Nauki i Techn.” T. 52: 2007 nr 2 s. 75–102 (bibliogr. prac); tenże, Edward Tangl, „Wiad. Botaniczne” T. 48: 2004 nr 3/4 s. 108–12; Köhler P., Carr D. J., Eduard Tangl (1848–1905) – discover of plasmodesmata, „Huntia” T. 12: 2006 s. 169–72; Norst A., Alma mater Francisco-Josephina. Festschrift zu deren 25-jährigem Bestande, Czernowitz 1900 s. 134; Oparka K. J., Roberts A. G., Plasmodesmata. A not so open-and-shut case, „Plant Physiology” T. 125: 2001 s. 123–6; Romer E., 1875–1899. Dwudziestopięciolecie Polskiego Towarzystwa Przyrodników imienia Kopernika, „Kosmos” T. 25: 1900 s. 263–365; – Szematyzmy Król. Galicji, l. 1872–6; – Nekrologi z r. 1905: „Dzien. Pol.” (Lw.) nr 321, „Gaz. Pol.” (Czerniowce) nr 56, „Kur. Lwow.” nr 192, „Przegl. Polit. Społ. i Liter.” nr 159; – AGAD: Zespół Rewindykaty Min. Wyznań i Oświaty, sygn. 86u (Uniw. Lwow. Obsada katedr 1848–1895), sygn. 121u (Uniw. Lwow. Wydz. Filoz. Personalia profesorów S–T. 1871–1917); Archiv Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina w Halle: die Matrikel der Akademie, nr 2537 (E. J. Tangl); Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny we Lw.: F. 26 op. 5 nr 1853 (Lichnoe delo docenta Tangla Edvarda), op. 7 nr 170 k. 19–20, 64, nr 185 k. 35; Deržavnyj archiv Černiovs’koï oblasti w Czerniowcach: F. 3 op. 1 spr. 13167 arkusz 76, op. 2 spr. 20214 arkusz 45–6, spr. 20778 arkusz 17, spr. 32291, F. 1245 op. 14 spr. 33 arkusz 70 (wpis nr 254 z 11 VII 1905).

Piotr Köhler